Μακροχώρι

ΜΑΚΡΟΧΩΡΙ

Το Μακροχώρι είναι κωμόπολη του Δήμου Βέροιας στην Ημαθία και πρώην έδρα του δήμου Αποστόλου Παύλου. Έχει πραγματικό πληθυσμό 4.788 κατοίκους (2001).

Το Μακροχώρι βρίσκεται ανατολικά της Βέροιας, σε απόσταση 8χλμ. από το κέντρο της.

Μακροχώρι
Νομός Ημαθία
Δήμος Βέροιας
Πληθυσμός 4.788 (2001)
Υψόμετρο 49 m

Το Μακροχώρι

       Το πρώτο χωριό που συναντά κανείς κατεβαίνοντας προς ανατολικά από τη Βέροια είναι το Μακροχώρι. Κεφαλοχώρι, πάντοτε σε άμεση γειτνίαση τόσο με την πόλη όσο και με το υπόλοιπο Ρουμλούκι μέχρι και σήμερα καθώς και σε πλεονεκτική θέση πάνω στον εμπορικό δρόμο που συνδέει τη Βέροια με τον κάμπο και τη Θεσσαλονίκη . Είναι από τα μεγαλύτερα και ευπορότερα χωριά της Ημαθίας. Από εδώ προέρχονται αρχιτεκτονικά μέλη και τρεις επιγραφές των ρωμαϊκών χρόνων ( του μονομάχου Πεκουλιάρη κ.ά. ). Το Μακροχώρι σίγουρα ακολούθησε την ιστορική μοίρα όλης της περιοχής του. Συνοπτικά :Το 989 έως το 1001 την περιέλαβε στο κράτος του ο Τσάρος Σαμουήλ. Στην Φραγκοκρατία ( 1204 ) δόθηκε στο βασίλειο της Θεσσαλονίκης και στον Βονιφάτιο τον Μομφερατικό. Το 1206 Ο Τσάρος Ιωαννίτζης ( Σκυλογιάννης ) λεηλάτησε την περιοχή και κατέλαβε τη Βέροια εγκαθιστώντας και Βούλγαρο επίσκοπο. Το 1207 επέστρεψαν οι Φράγκοι και εκδιώχθηκαν οριστικά το 1215/6. Το 1345 ο Κράλης Στέφανος Δουσάν κατακτά όλη την περιοχή ως το 1355. Στα τέλη του 14 ου αιώνα ( 1373 -4 ) εμφανίστηκαν οι Τούρκοι οι οποίοι οριστικά κατέκτησαν τη Βέροια στις 9 Απριλίου του 1433.

      Η πρώτη γνωστή αναφορά σε αυτό γίνεται το 1326 στην διαθήκη ενός άρχοντα Σκουτάριου του Θεόδωρου Σαραντηνού. Σε αυτήν περιέχονται τα σχετικά με την αφιέρωση κτημάτων στην Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή του Τιμίου Προδρόμου της Πέτρας που είχε ιδρύσει ο ίδιος μέσα στην πόλη της Βέροιας, στην περιοχή του σημερινού 6 ου Δημοτικού Σχολείου που τότε ονομάζονταν του Σκωρονύχου . Στο μοναστήρι προσφέρεται μεταξύ άλλων και το αγρόκτημα ( ζευγηλατείο ) του Μακροχωρίου και απαριθμούνται εργαλεία και ονόματα των δουλοπάροικων καλλιεργητών καθώς επίσης γίνεται λεπτομερής αναφορά της θέσης του ζευγηλατείου δίπλα στο Βασιλικό ποταμό ( σημερινός Τριπόταμος ). Πιθανή είναι και η ύπαρξη πύργου για την ασφάλεια των κατοίκων.

Τέλος ολόκληρη η Μονή με την περιουσία της δίνεται ως μετόχι από τον Σαραντηνό στη Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους. Σε μαρτυρία σχετικά με περιοδεία του Μητροπολίτη Δανιήλ ( 1769 – 1789 ) αναφέρεται ότι η Αρχιερατική εισφορά του την οποία απέδιδαν οι χριστιανοί κάτοικοι από το Μικρογούζι, όπως είχε μετονομαστεί πλέον το Μακροχώρι , ήταν 3.180 γρόσια. Αν υπολογιστεί ότι η κάθε οικογένεια είχε υποχρέωση να καταβάλει 18 γρόσια – το 1/6 της τουρκ. λίρας, μπορεί να υπολογιστεί ο πληθυσμός του χωριού περίπου σε 176 οικογένειες και σε 800 χριστιανούς κατοίκους.

         Στα 1804 ο περιώνυμος Αλή Πασάς εισβάλει στους Καζάδες της Βέροιας και της Νάουσας. Τότε αρπάζει περιουσίες Μουσουλμάνων και Χριστιανών κατοίκων και τοποθετεί στα καταλαμβανόμενα τσιφλίκια δικούς του επιστάτες ( σουμπασήδες ) μεταξύ αυτών και στο Μικρογούζι. Ο πληθυσμός υποφέρει τα πάνδεινα από την πλεονεξία του νέου κατακτητή εργαζόμενος σε καθεστώς τιμαριωτικής δουλείας και αποδίδοντάς του ετήσιο φόρο. Η κυριαρχία του διαρκεί ως το 1820.

        Καταλυτικές πρέπει να στάθηκαν και οι καταστροφικές εξελίξεις ( ο Χαλασμός ) της Επανάστασης του 1822 στην περιοχή. Ο Μεχμέτ Αμίν Πασάς γνωστός ως Εμπού Λουμπούτ ( Ροπαλοφόρος ) αφάνισε 120 οικισμούς και χωριά της Ημαθίας και μεταξύ αυτών σίγουρα και το Μικρογούζι.

        Γύρω στο 1900 στο χωριό υπήρχαν 75 σπίτια και 385 κάτοικοι σύμφωνα με την στατιστική του Καζά Βέροιας. Οι κάτοικοι του χωριού ήταν αγρότες που με δυσκολία κέρδιζαν τη ζωή τους. Οι εκτάσεις της γης ανήκαν τόσο σε μουσουλμάνους όσο και σε χριστιανούς κτηματίες.Αναφέρεται και η ύπαρξη ενός χειμαδιού 20 βλάχικων οικογενειών. Ελληνικό Σχολείο με την ονομασία Ελληνική Σχολή Μικρογουζίου ιδρύθηκε το 1907.

        Ο Μακεδονικός Αγώνας επηρέασε και τη ζωή των κατοίκων. Υπήρχε άλλωστε άμεση η γειτνίαση με το Βάλτο των Γιαννιτσών που ήταν πεδίο δράσης τόσο των κομιτατζήδων όσο και των Ελληνικών Σωμάτων. Ο Βάλτος ήταν μία υδάτινη έκταση έκτασης περίπου 180 τετρ. χιλ. που τροφοδοτούνταν από τα ποτάμια Λουδία, Μογλενίτσα καθώς και τα νερά του όρους Πάικου. Στις νησίδες της Λίμνης και ανάμεσα στους πυκνούς καλαμιώνες είχαν εγκαταστήσει τις καλύβες και τα κρυσφήγετα τους οι Βούλγαροι κομιτατζήδες και έλεγχαν τα γύρω χωριά και τις δημοσιές. Οι κάτοικοι του Μικρογουζίου παρέμειναν Πατριαρχικοί παρόλες τις έντονες πιέσεις των Βουλγάρων για ένταξη τους στην Εξαρχία. Σε αναφορές της εποχής αναφέρεται ως μεικτό με πατριαρχικούς και ρουμανίζοντες κατοίκους και μάλιστα Ελληνικό αντάρτικο απόσπασμα συνέλαβε και εκτέλεσε τον πατριαρχικό Μουχτάρη ( Πρόεδρο ) και τρεις ρουμανίζοντες κατοίκους. Σύνδεσμοι των Ελλήνων Καπεταναίων ήταν μεταξύ άλλων οι Γρ. Δούκας, Αθ. Τσιναφορνιώτης και ο Γρ. Παπακωνσταντίνου.

        Στις 16 Οκτωβρίου 1912 ο Ελληνικός Στρατός άρχισε να απελευθερώνει τη Βέροια και τα χωριά του Κάμπου από τη σκλαβιά που κράτησε κοντά 500 χρόνια . Οι περισσότεροι κάτοικοι του Μικρογουζίου ήταν κρυμμένοι, εξαιτίας του φόβου για τις αντιδράσεις των Τούρκων, στο Σουφουλιό μία δασωμένη περιοχή μεταξύ του Μακροχωρίου και των Καβασίλων. Στο Μικρογούζι εγκαταστάθηκαν προφυλακές της 1 ης και 3 ης Μεραρχίας.

Το Μικρογούζι αναγνωρίζεται ως κοινότητα το 1918 και στην απογραφή του 1920 έχει 708 κατοίκους. Ευεργετική στάθηκε για τον τόπο η άφιξη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής και της ανταλλαγής των πληθυσμών που ακολούθησε. Με καταγωγή από την Νικομήδεια, τον Πόντο και την Ανατολία αύξησαν τον πληθυσμό που το 1928 φτάνει τους 1154 κατοίκους και έφεραν μαζί τους τις ιδιαίτερες συνήθειες, την λαλιά και τις παραδόσεις τους. Τους δόθηκε γη στην περιοχή που ονομάστηκε Συνοικισμός στο τέλος του τότε χωριού ανεβαίνοντας προς τη Βέροια. Το 1930 το Μικρογούζι μετονομάστηκε, παίρνοντας την βυζαντινή του ονομασία πάλι, σε Μακροχώρι ( επίσημη ημερομηνία μετονομασίας 28/8/1940 Φ.Ε.Κ. 271/1940 ).

Οι απογραφές που ακολούθησαν έδειξαν την αύξηση του πληθυσμού ( το 1940 κατ. 1989, το 1951 κατ. 2359, το 1961 κατ. 3029, το 1971 κατ. 3048, το 1981 κατ. 3850, το 1991 κατ. 4380 και το 2001 κατ. 4788 ). Στο χωριό πλέον οι κάτοικοι έχουν κυρίως καταγωγή ντόπια, ποντιακή, μικρασιάτικη, βλάχικη, θρακιώτικη καθώς και από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Επίσης κατοικούν μετανάστες από άλλες χώρες. Το 1998 το Μακροχώρι έγινε η έδρα του νεοσύστατου Δήμου Αποστόλου Παύλου που περιλαμβάνει τις πρώην κοινότητες του Μακροχωρίου, του Διαβατού, της Κουλούρας, της Νέας Νικομήδειας και της Παλαιάς και Νέας Λυκογιάννης.Σύμφωνα με την νέα Διοικητική μεταρρύθμιση Καλλικράτης ο Δήμος όπου ανήκει το Μακροχώρι εντάσσεται στο Δήμο Βέροιας.

Οι ενορίες

του ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

         Είναι η παλαιότερη κι η πολυπληθέστερη. Η εκκλησία τιμάται στην μνήμη της αποτομής του Τιμίου Προδρόμου ( πανήγυρις 29 Αυγούστου). Είναι ίσως η ανάμνηση της παλαιάς αφιέρωσης του Μακροχωρίου στη Μονή της Πέτρας ως μετόχι. Εξάλλου δεν είναι συνηθισμένο η κυριώνυμος ημέρα της εορτής να συμπίπτει με αυστηρή νηστεία πράγμα που δυσκολεύει την χαρά του πανηγυριού και τους πανηγυριστές.Ο ναός της τελευταίας περιόδου της τουρκοκρατίας ( πρώτο μισό του 19 ου αι. ) ήταν τρίκλιτη βασιλική με ανοικτή στοά που κάλυπτε τη βόρεια, τη δυτική και τη νότια πλευρά του. Στην Ημαθία τέτοιου είδους ναοί σώζονται στην Ξεχασμένη ο παλαιός ναός Αγ. Δημητρίου (1810), στο Νησί το καθολικό Μονής Αγ. Αναργύρων (1813 ), το καθολικό της Ι. Μ. Δοβρά (1844) κ. α.. Δεν ήταν αγιογραφημένος και διέθετε μόνο φορητές εικόνες των μέσων του 19 ου αι. Περιφερειακά υπήρχαν κελιά για τη φιλοξενία επισκεπτών και πανηγυριστών καθώς και νεκροταφείο από το οποίο σώζονταν ως πρόσφατα επιτύμβιοι σταυροί με ονόματα και χρονολογίες του 18 ου και του 19 ου αι.. Στο ναό ανήκε ο γειτονικά ευρισκόμενος νερόμυλος ως βακούφι και 300 στρέμματα γεωργικού κλήρου. Από τον παλαιό ναό σώζεται μόνο η θέση της Αγίας Τράπεζας εκεί που έχει ανεγερθεί προσκυνητάρι νοτιοανατολικά της σημερινής εκκλησίας. Ελάχιστα είναι και τα κειμήλια που δείχνουν το παρελθόν όπως δύο Ευαγγελιστάρια του 19 ου αι., ένας σταυρός αγιασμού και μερικές φθαρμένες εικόνες της ίδιας περιόδου. Το 1949 άρχισε η ανέγερση του υπάρχοντος ναού. Με κάρα μεταφέρθηκε το οικοδομικό υλικό ( πωρόπετρες ) από τη Βέροια. Κτίσθηκε ως τρίκλιτη βασιλική με γυναικωνίτη και αργότερα έγινε η προσθήκη του νάρθηκα. Είναι αγιογραφημένος και διαθέτει σύγχρονο ξυλόγλυπτο τέμπλο και προσκυνητάρια. Περιβάλλεται από μεγάλο οικόπεδο που βρίσκεται στο κέντρο περίπου του παλιού Μικρογουζίου. Μεγάλο πανηγύρι στήνεται την παραμονή και την κύρια μέρα της γιορτής ( 28 – 29 Αυγούστου ) που κλείνει το καλοκαίρι με τις κοπιώδεις αλλά και προσοδοφόρες εργασίες.

του ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

        Επιβλητικός ναός στο μέσον του σημερινού χωριού και πάνω σχεδόν στην κεντρική οδό. Κτίσθηκε σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο και νάρθηκα στη δυτική πλευρά. Είναι κατάγραφος με σύγχρονες τοιχογραφίες, επιβλητικό τέμπλο και προσκυνητάρια. Τα κειμήλια του ναού είναι κάποιες εικόνες του 18 ου και 19 ου αι., Ευαγγελιστάρια και σταυροί αγιασμού. Παλλάδια της ενορίας είναι η εικόνα του Αγίου Γεωργίου ( 18 ου αι. ) καθώς και τεμάχιο λειψάνου του σε σύγχρονη ασημένια θήκη. Δεν είναι γνωστό αν όλα τα κειμήλια είναι τοπικής προέλευσης ή μεταφέρθηκαν από πρόσφυγες κατοίκους.

       Η ανέγερση της εκκλησίας ξεκίνησε το 1960 λόγω της φθοράς του παλαιού ναού που βρίσκονταν στα βόρεια του σημερινού. Στην περιοχή υπήρχαν πηγές και βρύσες που πρόσφεραν πόσιμο νερό. Ακόμα μέχρι τις μέρες μας σώζεται καταχωμένη η υπόγεια βρύση που είχε καμαροειδή μορφή στη νοτιοανατολική γωνία του εκκλησιαστικού οικοπέδου. Η αφθονία των νερών θέριευε τη βλάστηση που περιλάμβανε πλατάνια, καραγάτσια και θαμνώδη φυτά. Τα τεράστια αυτά δέντρα κόπηκαν και πουλήθηκαν ώστε με τα χρήματα να συμπληρωθεί το ποσό που απαιτούνταν για την ανέγερση της εκκλησίας. Από το πρώην αυτό πυκνόφυτο μέρος σώζονται μονάχα ελάχιστα αιωνόβια πλατάνια. Στη βορειοανατολική πλευρά υπάρχει το κοιμητήριο ανάμεσα σε κυπαρίσσια.

      Ο ναός στο κέντρο ενός μεγάλου τετράγωνου θεωρείται ο καθεδρικός τόσο του Μακροχωρίου όσο και ολόκληρου του Δήμου Αποστόλου Παύλου. Πανηγυρίζει στις 23 Απριλίου καθώς και στις 3 Νοεμβρίου ( ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου ).

του ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ του Στρατηλάτη

       Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται περί ενορίας αλλά για παρεκκλήσι που ανήκει στο ναό του Αγίου Γεωργίου. Βρίσκεται στο τελείωμα σχεδόν του Μακροχωρίου στο δρόμο προς Βέροια (οδός Αγίου Θεοδώρου ). Κτίσθηκε τη δεκαετία του 1920 σαν απλή τρίκλιτη βασιλική με δίριχτη στέγη από Πόντιους πρόσφυγες που μετέφεραν από την πατρίδα τους ( περιοχή Νικομήδειας ) τόσο την ευλάβεια προς τον Άγιο όσο και κειμήλια, όλα του 19 ου αι. Τέτοια είναι λειτουργικά σκεύη, ασημένια εξαπτέρυγα ( φυλάσσονται στον ναό του Αγ. Γεωργίου ), ρωσικό επιτάφιο, καμπάνα και εικόνες με πιο σημαντική της Παναγίας που παριστάνεται ημίσωμη στον τύπο της Αγιοσορίτισσας και την επιγραφή η Πρεσβεύουσα ( στο ναό σήμερα βρίσκεται το αντίγραφο. Η αυθεντική ντυμένη με σύγχρονο ασημένιο πουκάμισο βρίσκεται τοποθετημένη σε προσκυνητάρι στον Άγ. Γεώργιο). Ο ναός δεν είναι αγιογραφημένος και έχει απλό κτιστό τέμπλο με σύγχρονες εικόνες. Περιβάλλεται από οικόπεδο περιφραγμένο. Πανηγυρίζει στις 8 Φεβρουαρίου.

ΤΟ ΝΑΪΔΡΙΟ Του ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

Ιστορικά και άλλα

       Στην βορειοανατολική πλευρά του σημερινού ναού του Αγίου Γεωργίου μπορεί κανείς να δει το μικρό αυτό μνημείο. Ήταν παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου ανάμεσα σε πλούσια βλάστηση και πολλά νερά. Την εποχή που υποθέτουμε ότι κτίστηκε ο ναός ( 18 ος αι.) το τότε Μικρογούζι απείχε αρκετά. Σήμερα όμως βρέθηκε στον μέσον του χωριού. Είναι ένας μικρός μονόχωρος ναός χτισμένος με αργούς λίθους, με δίριχτη στέγη και ανοικτό πρόστωο στα δυτικά. Οι διαστάσεις του είναι μ. το μήκος και μ. το πλάτος εξωτερικά και μ. το μήκος και μ. το πλάτος εσωτερικά. Η κόγχη του ιερού έχει εξωτερική διάμετρο μ

      Για την ιστορία του δεν διασώθηκαν πολλές πληροφορίες. Μία από αυτές είναι η διήγηση για τον τοπικό μπέη ( Χατάμπεης ) που έπεσε από το άλογό του όταν χαστουκίστηκε από τον Άγιο και εξαιτίας αυτού του γεγονότος μετέτρεψε σε βακούφι τον χώρο γύρω από το παρεκκλήσι. Εξάλλου είναι γνωστός ο σεβασμός των μουσουλμάνων στον Άγιο Γεώργιο. Ο Άγιος πίστευαν ότι θαυματουργούσε και στις 23 Απριλίου συγκεντρώνονταν πανηγυριώτες από όλο το Ρουμλούκι. Τότε στα γύρω ψηλά δέντρα στήνονταν αιώρες,ένα αρχαίο έθιμο της Άνοιξης και οι παρευρισκόμενοι ζυγίζονταν όπως επέβαλε άλλο σχετικό έθιμο. Το πανηγύρι ατόνησε στην δεκαετία του 1930.